Zehirli kimyasallar üzerine çalışan bilim insanlarıyla bir alışverişe çıkarsak, içlerinden bazılarının alışveriş fişlerini cepleri ve cüzdanlarına değil de plastik bir torbaya koyduklarını görebiliriz. Diğerleri ise fişin dijital bir kopyasının e-postalarına gönderilmesini isteyecektir. Peki neden? Çünkü bu fişlerin üzerinde muhtemelen Bisfenol A (BPA) içeren bir kimyasal kaplama var!

BPA farklı amaçlar için kullanılan bir kimyasal. Polikarbonat plastiklerin ve epoksi yapışkanlarının kimyasal yapı taşı olarak yaygın bir şekilde kullanılıyor. BPA’nın görünüşü neredeyse cam benzeri bir yüzeye sahip sert ve şeffaf olduğu için su şişelerinde, biberonlarda, mutfak aletlerinde, plastik kaplarda, piknik teçhizatlarından tutun da reçinelerde, boyalarda, yapıştırıcılarda ve koruyucu kaplamalarda da dahil olmak üzere hemen hemen baktığımız her yerde bulunuyor. BPA bazı kağıt türlerinde de bulunuyor.

1990’larda John C. Warner bir kimyager olarak Polaroid Corporation’da çalışırken, çoğu alışveriş fişi için kullanılan kağıtları tasarladı. Warner, bir kağıt parçasının bir tarafına tozlu bir BPA tabakasını görünmez bir mürekkeple kapladı ve baskı ya da ısı uyguladığında kâğıtta renk değişimi olduğunu gözlemledi. Bu olaydan sonra BPA 2000’li yılların başlarında haberlerde duyuruldu ve alışveriş fişlerinde hızla kullanılmaya başlandı.

BPA’nın vücuttaki östrojen hormonunu taklit edebileceğini gösteren araştırmalar yapılmaya başlanmıştı. Östrojen, memelilerde ve diğer birçok hayvan sınıfında dişilerde salgılanan kadınlık hormonudur. Yapılan çalışmalarda, BPA’nın kemirgen üreme organlarının normal gelişimini bozduğu görüldü ve kanser riskini arttırabildiği kanıtlandı. Bu gelişme ciddi bir endişe kaynağı, çünkü BPA içinde bulunduğu ürünlere bağlanıp kalmıyor ve etrafa sızabiliyor. Mesela, polikarbonat plastikten, teneke kutulardan ve konserve ürünlerden etrafa yayılabiliyor.

2000’lerin başında Warner, Massachusetts Üniversitesi’nde bir kimya dersi sırasında öğrencilerini alışveriş fişi almak için yerel mağazalara yolladı ve sonrasında gelen alışveriş fişlerini bir solüsyonda beraberce çözdüler. Elde ettikleri sıvıyı kütle spektrometresi adi verilen bir teknik ile incelediler. Kütle spektrometresi malzemelerin kimyasal bileşimini analiz etmek için kullanılır. Deney sonucunda Warner’ın öğrencileri bazı alışveriş fişlerinde BPA olduğu sonucunu elde ettiler. BPA içeren ve içermeyen fişler ise fiziksel olarak birbirinden farklı görünmemekteydi.

2009 yılına kadar ne kamu ne de genel bilim toplulukları alışveriş fişlerinde bulunan BPA’yı önemli bir risk kaynağı olarak görmediler. Genelde dikkate alınan nokta polikarbonat şişelerin içerdiği nanogram (bir gramın milyarda biri) seviyesindeki BPA miktarları idi. Fakat, bir alışveriş fişinin 60 ila 100 miligram arasında BPA içermekte olduğu gösterildi, bu da şişelerde mevcut olan içerikten milyon kat daha fazla BPA olduğu anlamına geliyor. Bu nedenle yazarkasa fişleri büyük risk taşımakta.

Yapılan araştırmalara göre, alışveriş fişini sadece elimizde tutsak bile parmaklara bulaşan BPA gıdalara aktarılabilir ya da deriden geçip kana karışabilir. Bu konu kağıt şirketlerini endişelendirdiği için BPA içeren kâğıtlar termal kağıt mürekkepleri ile değiştirilmeye başlandı. Fakat sonraki araştırmalarda bu mürekkeplerin bazılarının da BPA kadar hormon benzeri olduğunu gösterildi.

Yakın bir zaman önce, kamu destek kuruluşları BPA ve benzer kimyasal mürekkep içeren alışveriş fişlerinin kâğıt şirketleri tarafından etiketlemesi için dilekçe verdiler. Bu şekilde, tüketiciler BPA’lı bir alışveriş fişi aldıktan sonra ellerini yıkayıp çocuklarını koruyabilecekler. Artık fişlerinizi cüzdanınızda taşımamakta fayda var!

Çeviren: Burcu Gümüşçü

Düzenleyen: Hasan Yılmaz

Referanslar

  1. https://www.sciencenewsforstudents.org/article/explainer-store-receipts-and-bpa
  2. Ehrlich et al. Handling of thermal receipts as a source of exposure to bisphenol A. Journal of the American Medical Association. Vol. 311, February 26, 2014, p. 859. doi: 10.1001/jama.2013.283735.
  3. Braun et al. Variability and predictors of urinary bisphenol A concentrations during pregnancy. Environmental Health Perspectives. Vol. 119, January 2011, p. 131. doi: 10.1289/ehp.1002366.
  4. Zalko et al. Viable skin efficiently absorbs and metabolizes bisphenol A. Chemosphere. Vol. 82, January 2011, p. 424. doi: 10.1016/j.chemosphere.2010.09.058.