Zebralar, hayvanlar aleminin en alımlı canlılarından. Derilerindeki siyah-beyaz şeritlerin bunda katkısı büyük. Doğa bilimcileri 150 yıldır bu çizgilerin işlevini bulmaya kafa yoruyorlar. Şu ana kadar, zebraların vücutlarındaki şeritler sayesinde avcılardan daha rahat saklanabildiği düşünülüyordu. Fakat, görünüşe göre aslan ve sırtlanlar bu şeritleri ancak zebraların çok yakınına gelince fark edebiliyor [1]. Peki şeritlerin evrimsel avantajı avcılardan korunmak değilse ne?

2014 yılından beri üzerinde çalışılan bilimsel düşünceye göre, bu şeritler zebraları bambaşka türde avcılardan koruyor: Ölümcül hastalıklara yol açabilen bazı at ve çeçe sineği türleri, bu şeritler sayesinde zebraların vücutlarına konmakta güçlük çekiyor [2]. Geçtiğimiz günlerde paylaşılan çalışmada, zebraların ve sineklerin yakın plan görüntüleri, sineklerin zebraları bulmakta ve etraflarında dolanmakta herhangi bir sorun yaşamadığını, ancak iş zebraların vücutlarına konup kan emmeye gelince, çuvallamaya başladığını gösteriyor [3]. Sinekler düz renge sahip olan (zavallı) at türlerini tespit edip, kanlarını emmekte gayet başarılı olsalar da, zebralara konmaya çalıştıklarında uzaklık hesabını doğru yapamıyorlar ve zebralara çarpıp geri sekiyorlar. Bilim insanları bu ilginç olguyu düz renkteki atlara siyah beyaz şeritli pijamalar giydirerek de doğrulamış; pijamalı atlarda hedefi tutturabilen sinek sayısında ciddi bir azalma gözlenmiş. Deneyi kontrol etmek amacıyla giydirilen düz siyah ve düz beyaz renkli pijamalar ise sineklere karşı herhangi bir koruma sağlamamış.

Araştırmacılar, zebraların vücudundaki şeritlerin sayı ve boyut açısından düzensiz oluşunun sineklerin görüşlerini ve algılarını etkileyebileceğini düşünüyor. Bunu gelecek çalışmalarda farklı düzen ve renklerde şeritler içeren pijamalar dizayn edip sineklerin davranışlarını bu koşullarda gözlemleyerek test etmeyi düşünüyorlar. Bu sonuçlar ışığında bir deney fikri de bizden: Çubuklu Beşiktaş formalı insanlar yazları daha az sivrisinek saldırısına maruz kalıyor olabilir mi?

Haberleştiren: Uğur Dağ, Mehmet Ali Öztürk

Düzenleyenler: Güney Akbalık, Bilge San

Fotoğraf: Tim Caro

KAYNAKÇA:

[1]        Melin, A.D., et al., Zebra Stripes through the Eyes of Their Predators, Zebras, and Humans. PLoS One, 2016. 11(1): p. e0145679.

[2]         Caro, T., et al., The function of zebra stripes. Nat Commun, 2014. 5: p. 3535.

[3]         Caro, T., et al., Benefits of zebra stripes: Behaviour of tabanid flies around zebras and horses. PLoS One, 2019. 14(2): p. e0210831.