Görsel: Darya Shepeleva, Rus Sitoloji ve Genetik Enstitüsü’nde araştırmacı

 

1959’dan beri güneybatı Sibirya’da Rus Sitoloji (hücre bilim) ve Genetik Enstitüsü’nde benzersiz bir tilki ıslah çalışması devam ediyor. Bu uzun süreli deneyde, kızıl tilkiler saldırganlık ve evcillik özelliklerine göre seçiliyor. Deneyin başlangıcındaki tilkiler yabani değildi ve yaklaşık 80 yıldır kürkleri için ıslah edilmiş bir popülasyondan geliyorlardı. Fakat yine de insanlara karşı saldırgan davranıyorlardı. Daha sonra tilkiler doğumdan kısa bir süre sonra arkadaş canlısı olanları bulabilmek için izleniyordu. Aylar süren gözlemlerden sonra, aralarından en uysal olanı bir sonraki nesil için seçiliyordu. Davranışlardaki değişimin öğrenme ile bağlantısını ortadan kaldırmak ve sadece genetik farklılıkları gözlemleyebilmek için tilkiler yaşamlarını insanlarla minimum temas edecek şekilde geçiriyorlardı. Sadece birkaç nesilden sonra bile belirgin farklılıklar ve köpek benzeri evcil davranışlar gözlenmeye başladı. Bu farklılıkların genetik izlerini bulabilmek icin araştırmacılar vahşi kızıl tilkinin tüm genomunun dizilemesini yaptı ve bunu yapay olarak çiftleştirilmiş üç farklı soyun genomu ile karşılaştırdı: evcil soy, saldırgan soy ve hiçbir şekilde seçilmemiş olan, evcil ve saldırgan soyun atası olan soy.

Doğada bireyler, aynı genin farklı versiyonlarına sahip olabilirler. Fakat eğer bir versiyon yaşamayı ve üremeyi daha kolay hale getiriyorsa; bu, jenerasyonlar sonucunda genomda yerleşinceye kadar daha fazla görülmeye başlar. Yerleşme, doğal seçilimin olduğunu gösterir. Tilkilerin durumunda seçilim doğa değil de insanlar tarafından olsa da yerleşen genler, uysal ve saldırgan davranışlarda önemli rol oynarlar.

Araştırma üç popülasyonda farklılık gösteren ve evcilleştirme etkisinin görülebileceği 103 gen bölgesine işaret etti. Araştırmacılar ayrıca bu gen bölgelerini diğer memelilerle karşılaştırdılar ve benzerlikler keşfettiler. Örneğin, köpeklerde evcilleşmede etkili olan bölgelerle ve insanlarda Williams-Beuren sendromu ile (aşırı dışa dönük ve arkadaş canlısı davranışlara yol açan genetik bir bozukluk) ilişkili olan bir gen bölgesiyle benzerlikler görüldü. Tüm bunlar, genlerin türler arasında farklı olmasına rağmen, beyinleri ve davranışları düzenlemede yer aldığını gösteriyor. Ayrıca kısa sürede bile evrimsel bir değişimin olabileceğini ortaya koyuyor. Bu araştırmadan insanlar için doğrudan bir sonuç çıkarmak zor. İnsanların tilkilerden çok daha karmaşık bir sistemi bulunuyor. Fakat, gelecekte yapılacak insan davranışı ve hayvan evcilleştirme çalışmaları için bu sonuçlar yeni ipuçları verebilir.

Hazırlayan: Zeynep Ersoy

Düzenleyen: Burcu Gumuscu Sefunc

Kaynaklar:

Anna V. Kukekova, et al 2018. Red fox genome assembly identifies genomic regions associated with tame and aggressive behaviours. Nature Ecology & Evolution, DOI: 10.1038/s41559-018-0611-6

https://arstechnica.com/science/2018/08/friendly-fox-genomes-help-us-understand-the-genetics-of-behavior/

https://www.sciencedaily.com/releases/2018/08/180806152029.htm