Okuma süresi: 6 dk

Zika virüsü (ZIKV), Flaviviridae ailesinde yer alan diğer virüsler gibi bir RNA virüsüdür [1]. 2016 yılında sadece Brezilya’da 205,578 kişiyi etkilediği bilinen virüs ilk defa 1947 yılında Uganda’da yer alan Zika ormanında Sarı Humma virüsü için gerçekleştirilen bir saha çalışması sırasında maymundan izole edilmiştir. Sonrasında insanlardan kan serumu alınarak yapılan bağışıklık incelemelerinde, virüsün insanlara bulaştığı ve hatta Afrika ve Asya’daki pek çok ülkeye yayıldığı kanıtlanmıştır [2]. Afrika ve Asya kıtalarında on yıllar boyunca hiç bir hastalığa sebep olmadan insanlara bulaşan ZIKV, ilk defa 2007 yılında Batı Pasifik Adaları’nın bir kısmında salgına neden olmuştur [3]. ZIKV 2013-2014 yıllarında Güney Pasifik Okyanusu’ndaki Fransız Polinezyası, Paskalya Adası ve Yeni Kaledonya adalarına sıçrayarak, virüs ile karşılaşan hastaların bir kısmında Guillain–Barré sendromu (GBS) (Guillain-Barre sendromu, bağışıklık sisteminin sinirlere saldırdığı nadir bir hastalıktır) adında nörolojik bir hastalığa neden olduktan sonra kamuoyunda daha çok dikkat çekmeye başlamıştır [4][5]. ZIKV kısa süren bir sessizlikten sonra, 2015 yılında Brezilya’da tespit edilmiş ve çok kısa bir süre içinde hızlı bir şekilde yayılarak 2016 yılının Mayıs ayında Güney Amerika’da 35’ten fazla ülkede tespit edilmiştir [6][7]. Virüs, bilim insanlarının öngörülerine uygun olarak, Haziran 2016’da Amerika Birleşik Devletleri’nin güney kısımlarına yayılmıştır [8][9]. ZIKV’nin Latin Amerika’da kafa yapısı normalden çok daha küçük şekilde (terim: mikrosefali) (Görsel 1) doğan bebeklerin sayısının artması ile ilişkili olduğunun anlaşılması üzerine, 2016 yılında Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından ZIKV`nin uluslararası halk sağlığına tehdit oluşturduğu ilan edilmiştir [10].

Görsel 1. Soldaki bebek mikrosefali ile doğmuş, sağdaki ise normal. Hamilelik sırasında geçirilen Zika virüs enfeksiyonu, bebeklerde mikrosefaliye neden olabilmekte. Mikrosefali ile doğan bebekler genellikle beyin gelişimi tamamlanmadan dünyaya gelmekteler.

ZIKV cinsel yolla ve anneden bebeğe (vertikal yolla) bulaşma kapasitesine sahiptir. Ancak, temel bulaşma virüsü taşıyan sivrisineklerin insanları sokması ile gerçekleşir [11][12][13]. Virüse birçok farklı sivrisinek türünde rastlanmış olsa da virüsün yayılmasında temel olarak rol oynayan sivrisinek türleri Ae. aegypti ve Ae. albopictustur [11] (Görsel 2). 

Görsel 2. Ae. albopictus türündeki bir sivrisinek insan parmağı üzerinde fotoğraflanmış.

ZIKV, enfekte olan kişilerin büyük bölümünde (%29-82 arası) herhangi bir hastalık belirtisi göstermez fakat unutulmamalıdır ki enfekte olan kişilerin bir bölümünde ciddi sağlık problemleri oluşturma kapasitesine sahiptir [14]. 

Ülkemizde şimdiye kadar yalnızca 4 kişide ZIKV enfeksiyonu tanımlanmış ve bu insanların virüsü Küba ziyaretleri sırasında kaptıkları ortaya konmuştur [15]. Aynı zamanda ZIKV’nin yayılmasındaki en önemli 2 sivrisinek türünden Ae. aegypti’nin Doğu Karadeniz’in bir kısmında, Ae. albopictus’un ise Doğu Karadeniz`in doğusu ve Trakya`nın bir kısmında gözlemlenmesi, Türkiye’de ZIKV salgını olasılığını gündeme getirmiştir [16]. Bununla birlikte Ae. aegypti ve Ae. albopictus ülkemizde çok sınırlı bir alanda bulunmaktadır ve Türkiye’de şu ana kadarki vaka sayısı sınırlıdır. Bu nedenle uluslararası ZIKV risk haritasına göre Türkiye kategori 4’te yer almakta bu da ZIKV’nin şu an ülkemiz için büyük bir tehdit oluşturmadığı anlamına gelmektedir [16]. Ancak günümüzde iklim değişimi ile yayılımını arttıran sivrisinekler ZIKV gibi hastalık yapan ajanların hızla daha geniş coğrafyalara yayılmasına sebep olabilmektedir. Bu da ZIKV’ye karşı gerekli önlemlerin alınıp tedbirli davranılmasını gerektirmektedir. 

 

Yazarlar: Elif Nurtop, Nazlı Ayhan 

Editörler: Tuba Bucak, Bilge San

 

Kaynaklar

  1. S.S. Hasan, M. Sevvana, R.J. Kuhn and M.G. Rossmann, “Structural biology of Zika virus and other flaviviruses,” Nat Struct Mol Biol, ED-25, pp. 13-20, 2018.
  2. G.W. Dick, F. Kitchen, and A. J. Haddow, “Zika virus (II). Pathogenicity and physical properties,” Trans R Soc Trop Med Hyg, ED-46, 1952.
  3. M.R. Duffy, T.H. Chen, W.T. Hancock, A.M. Powers, J.L. Kool, R.S. Lanciotti, “ Zika Virus Outbreak on Yap Island,” New England Journal of Medicine, ED-360.24, pp. 2536-2543, 2009.
  4. M. Aubry, A. Teissier, M. Huart, S. Merceron, J. Vanhomwegen and C. Roche, “Zika Virus Seroprevalence, French Polynesia, 2014-2015, “ Emerging infectious diseases, ED- 23.4, pp. 669, 2017.
  5. D. Musso, H. Bossin, H.P. Mallet, M. Besnard, J. Broult and L.  Baudouin, “Zika virus in French Polynesia 2013–14: anatomy of a completed outbreak,“ Lancet Infect Dis. ED-18, pp.e172–82, 2018.
  6. http://www.promedmail.org/direct.php?id=3370768
  7. www.paho.org
  8. L.M. Gardner, N. Chen and S. Sarkar “Global risk of Zika virus depends critically on vector status of Aedes albopictus,” Lancet Infect Dis,  ED-16(5), pp.522-523, 2016.
  9. N.D. Grubaugh, J.T. Ladner, M.U.G. Kraemer, G. Dudas, A.L Tan and K. Gangavarapu, “Genomic epidemiology reveals multiple introductions of Zika virus into the United States,” Nature, ED546(7658), p.401. 2017.
  10. D. Musso and D.J. Gubler. “Zika Virus,” Clin Microbiol Rev, ED-29(3), pp.487–524, 2016.
  11. P. Boeuf, H.E. Drummer, J.S. Richards,  M.J.L. Scoullar and J.G. Beeson, “The global threat of Zika virus to pregnancy: epidemiology, clinical perspectives, mechanisms, and impact,” BMC Med, ED-14, pp. 112. 2016.
  12. S. Colt, M.N. Garcia-Casal, J.P. Peña-Rosas, J.L. Finkelstein, P. Rayco-Solon and Z.C. Weise Prinzo, “Transmission of Zika virus through breast milk and other breastfeeding-related bodily-fluids: A systematic review,” PLoS Negl Trop Dis, ED-11(4), pp.e0005528, 2017.
  13. E. D’Ortenzio, S. Matheron, X. de Lamballerie, B. Hubert, G. Piorkowski and M. Maquart M, “Evidence of Sexual Transmission of Zika Virus,” New England Journal of Medicine, ED-374(22), pp.2195-2198, 2016.
  14. M.M. Haby, M. Pinart, V. Elias, L. Reveiz, “Prevalence of asymptomatic Zika virus infection: a systematic review,” Bull World Health Organ, ED-96(6), pp. 402, 2018. 
  15. https://www.saglik.gov.tr/TR,31923/turkiyede-zika-virus-hastaligi-bulunmamaktadir.html
  16. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/haberler/zika-virusu-hastaligi/Turkiye-zika-virus-raporu.pdf

 

Görsel Kaynakları;

Kapak Görseli: Arka plan Creative Commons (CC0)  https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zika-virus-3D.png 

Nazlı Ayhan tarafından canva.com kullanılarak hazırlandı.

Görsel1. Creative Commons (CC0) https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Microcephaly.jpg

Görsel2. Creative Commons (CC0) https://pixabay.com/photos/mosquito-female-aedes-albopictus-1332382/