Okuma süresi: 3 dk

Anneniz “stresten saçlarım bembeyaz oldu” derken doğru söylüyor!

Bir rivayete göre, “ekmek bulamazlarsa pasta yesinler” diyen ünlü Fransız kraliçesi Marie Antoinette’nin saçları idamından bir gece önce tamamen beyazlamış. Bu rivayet doğru mu yanlış mi bilinmez ama hızlı saç beyazlaması olayı tıp literatürüne Marie Antoinette sendromu olarak girmiş. Bilim dergisi Nature’da yeni yayınlanan bir makalede, saç beyazlamasında stresin rolüne ilişkin yeni bir moleküler mekanizma keşfedildi.

Saçlarımız, kafa derimizin hemen altında yer alan, saç folikülü adı verilen torbacıklarda üretilir. Bu torbacıklarda, pigment üreterek saça rengini veren melanositlerin kök hücrelerinin yanı sıra, saçı oluşturacak kök hücreler de bulunur. Saçlarımız, melanositlerin rengini yitirmesi dolayısıyla zamanla beyazlar.

Şekilde deri altından deri üzerine uzanan bir saç folikülü görülüyor. Saç ve saça rengini veren melanositler, saç dibinde yer alan kök hücrelerden üretiliyor. Dış derimizde de benlerimize ve derimize rengini veren melanosit hücreleri mevcut. Görsel: Adobe Stock’tan alınmış, değiştirilerek Türkçeye çevrilmiştir.

Saç kökümüz, aynı zamanda sinir hücreleriyle (nöron) bağlantı halindedir. Bu sinir hücreleri, bir nöronun başka hücrelerle iletişim kurmasını sağlayan, norepinefrin (noradrenalin) isimli bir nörotransmitter salgılar. Yapılan çalışmada, strese yol açan koşulların bu sinir hücrelerini uyarıp norepinefrin salgılanmasını arttırdığı ve saç foliküllerini etkileyen bu artışın melanosit kök hücrelerinin tamamının farklılaşarak melanosite dönüşmesine yol açtığı bulundu. Yeni melanosit kök hücreleri tükenip, pigment üretecek hücre de kalmayınca, saçların hızlıca beyazlaması kaçınılmaz hale geliyor.

 Peki bu stresi melanosit kök hücreleri nasıl algılıyor? Yakın çevresine norepinefrin salınan stres altındaki kök hücrelerinin zarında norepinefrini algılayan bir protein (β2-adrenerjik reseptör) bulunuyor. Deneylerde farelerdeki melanosit kök hücrelerinin bu yüzey proteinini kaybetmesi sağlandığında, strese bağlı saç beyazlaması durdurulabilmiş. Aynı şekilde, sinir hücrelerinin işlevi bir nörotoksinle engellendiğinde ya da norepinefrin salınımı durdurulduğunda da saç beyazlaması önlenebilmiş.

Bizim hayatımızda Marie Antoinette’nin yaşadığı gibi dramatik olaylar yaşanıp yaşanmayacağını bilemiyoruz, ama görünüşe göre bu çalışmayla saç beyazlama mekanizmasını anlayabilmek için bir adım daha ileri gidilmiş.

Yazarlar: Burcu Gümüşçü, Güney Akbalık, Bilge San

Kaynakça:

Clark, A.S., Deppmann, C.D. (2020). How the stress of fight or flight turns hair white. 2 Şubat 2020 tarihinde şu bağlantıdan alınmıştır: https://www.nature.com/articles/d41586-019-03949-8

Zhang, B., Ma, S., Rachmin, I. ve arkadaşları (2020). Hyperactivation of sympathetic nerves drives depletion of melanocyte stem cells. Nature 577, 676–681. https://www.nature.com/articles/s41586-020-1935-3

Görsel: https://stock.adobe.com/images/hair-follicle/179007950