Çeviren: Burcu Gümüşcü, Düzenleyen: Hasan Yılmaz| Tarih: 13 Haziran 2018

Bundan 66 milyon yıl öncesine gidelim: Dünya üzerinde ağaçlardan başka saklanılacak hiçbir yer yok. Ama belki de Dünya’ya çarpan büyük ve alevli bir uzay nesnesinden kurtulmak istiyorsanız, ağaçların etrafında gezinmemek iyi bir fikir olabilir. Meteor yağmuru yüzünden gezegenin etrafında çıkan yangınlardan sonra asit yağmuru başladı. Kül ve toz bulutları gökyüzünü birkaç yıl boyunca kararttılar ve bitkiler yok olduğu için fotosentez yapılamadı bu da oksijenin azalmasına sebep oldu. Bu cehennemden dinozorlar çıkamadılar ama bazı şanslı kuşlar kurtuldular. Bugün, pek çok insan kuşların da dinozorlar ile beraber neredeyse yok olduklarını bilmiyor.

Bitki fosil kayıtları ile yapılan yeni bir araştırmanın sonucuna göre, 66 milyon yıl öncesinde kitlesel yok oluşa neden olan meteor yağmuru ormanların yok oluşunu da dünya çapında tetikledi. Bu olay, yuva veya yemek için ağaçlara ihtiyaç duyan bazı antik kuşlar ve kanatlı dinozorlar için ölümcül bir tehlike barındırıyordu. 4 Haziran’da yayımlanan Current Biology dergisindeki bir makaleye göre, eski kuşların yaşadığı ekolojiyi yeniden inceleyen araştırmacılar, modern kümes hayvanlarının meteor yağmurunda hayatta kalabilen türlerden türediğini gösterdiler. İngiltere’deki Bath Üniversitesi’nde çalışan paleobiyolog Daniel Field, “Çarpışma sırasında gelen şok dalgası ile 3000 kilometre çapı içindeki ağaçlar muhtemelen yandığı için meteor yağmuru sırasında birçok canlı yine de ölecekti. Fakat toprağa yakın yaşayanların bu tahrip olmuş manzarada hayatta kalmak için bir şansı olabildi” diyor.

Araştırmacılar, hayatta kalanların bunu nasıl başardığını bulmak için uzun süre ipucu aradılar ve sonunda meteor yağmurunun öncesinde ve sonrasında fosilleşmiş olan polenleri buldular. Ancak çiçek ve polen taşıyan bitkilerin kalıntılarına meteor yağmurundan hemen önce ve yaklaşık bin yıl sonra rastlandı. Aradaki bin yıl boyunca spor taşıyan eğreltiotları dünyada yayıldı. “Felaket florası” olarak da adlandırabileceğimiz eğrelti otları yayılırken ağaçların da içinde bulunduğu tohumlu bitkiler yetişmediler.

Modern kuşların evrimsel tarihlerine baktığımızda ağaçların olmadığı yerde kuşların barınamadığını ya da savunmasız kaldıklarını görüyoruz. Bunu doğrulamak için kuş evrim ağacının en alt ve en eski dallarına bakmamız gerekiyor. Evrim ağacının en alt dallarındaki kuşların yaşam tarzlarını ortaya çıkarmak için fosilleri ve bilinen kuş özelliklerini kullanan araştırmacılar, hayatta kalanların ağaca bağımlı yaşayan kuşlar olmadığını doğruladılar. Örneğin, devekuşları gibi modern türler ve daha kısa boylu olan tinamous adındaki uçabilen tür tükenme tehlikesiyle karşı karşıya kalmasına rağmen hayata tutunabilmiş kuşlar arasına giriyor.

Günümüzde, dinozorların görkemli günleri sırasında bol ağaçlı ormanlarda yaşayan ve paleontologların “karşıt kuşlar” ya da Enantiornithes olarak adlandırdığı 80 tür tespit edilebilmiştir. Daniel Field’e göre, eğer bugün etrafta uçan bir tanesini görseniz onu gerçek bir kuş sanabilirdiniz çünkü bu türlerin ayakları ağaçlarda yuva yapan kuşlarınkine benziyordu. Ağaca bu kadar bağımlı yaşayan kuş grubunun, meteor yağmuru sonrası oluşan kayaçlarda bulunmamasına şaşırmamak gerekir.

Ağaçlar ve ormanlar büyük felaketten sonra geri döndüklerinde, kuşlar hızla arboreal (ağaç üstünde sürdürdükleri) yaşam tarzlarına adapte oldular. Kuşların çok azının hayatta kalmasına sebep olan şey uzun süredir bir gizemdi. Kuşların hayatta kalmak için ağaçlardan inip bir süre toprak üzerinde yaşamaları sonra da ağaçlara geri dönmeleri bu gizemi araladı.

Kaynaklar:

  1. J. Field et al. Early evolution of modern birds structured by global forest collapse at the end-Cretaceous mass extinction. Current Biology. Vol. 28, June 4, 2018. doi: 10.1016/j.cub.2018.04.062.
  2. https://www.sciencenews.org/article/how-birds-may-have-escaped-dino-killing-asteroid-impact?mode=topic&context=76