Uzun zamandan beri evcil hayvan ve atların (Leyle ile Mecnun dizisini özlemle anıyorum) insanların duygu ve ifadelerine tepki verdiği biliniyordu. Ancak şimdiye kadar keçiler üzerine herhangi bir çalışma yapılmamıştı. “Yapılsa ne olacak?” demeyin. Bilim, konu ayrımı yapmadan daha önce anlaşılamamış olanı anlayabilme çabasıyla ilerler. Bu Einstein’ın yaptığı gibi genel görelilik kuramıyla uğraşmayı içerebileceği gibi, keçilerin duygularımıza nasıl tepki verdiğini sistematik incelemeyi de içerebilir. Londra’daki Queen Mary Üniversitesi’nden Dr. Alan McElligott ve arkadaşları bu konu hakkındaki çalışmalarını “Keçiler olumlu duygusal yüz ifadelerini tercih ediyor” isimli makaleleri ile akademik bir dergide yayımladılar. İlk etapta aksini düşündürse de aslında çalışma çok önemli. İnsanların evrimleri süresince diğer memelileri nasıl evcilleştirebildikleriyle ilgili ipuçları içeriyor. Muhtemelen olumlu yüz ifademize tepki vermeyen bir hayvanı evcilleştirmek kolay olmazdı. Hayvanlar bu özelliği evcilleştirildikten sonra elde etmiş olamaz mı? Gayet mümkün, ancak bir zaman makinemiz olmadan büyük olasılıkla bu sorunun cevabını bulamayağız. Olduğunda dahi muhtemelen ilk bakacağımız şey bu olmayacak.

Keçilerle yapılan deney, bunu daha önce neden ben düşünmedim dedirtecek kadar basit. Araştırmacılar aynı insanın kızgın ve gülümseyen siyah beyaz fotoğraflarını duvara asıp keçilerin hangi fotoğraf yakınında daha fazla zaman geçirdiğini belirlediler. Evet, sadece bu kadar. Başlıktan da anlaşılacağı gibi, keçiler mutlu fotoğrafı daha çok tercih etti. Ancak araştırma bununla da kalmadı, mutlu fotoğrafların sağ tarafa asıldığında keçilerin tercihinin daha fazla olduğunu, sol tarafa asıldığında ise bu tercihin azaldığını gösterdi. McElligott bu durumu beynin farklı yarım kürelerinin farklı işlevler için özelleşmiş olmasına bağlıyor. Bilindiği üzere, memelilerde beynin sağ tarafı korku, saldırganlık gibi duygulardan sorumluyken, sol tarafı daha çok olumlu duygulardan sorumlu. Örneğin önceki çalışmalar atların kendileriyle önceden olumlu etkileşime geçmiş bireylere daha çok sağ gözlerini kullanarak bakmayı tercih ettiğini gösterdi. Gördüğünüz gibi (tercihen sağ gözünüzle:)), yapılan deney çok basit olsa da beynin işleyişi ile ilgili bize birçok ilginç ipuçları verebiliyor.

Dikkatli okuyucularımız araştırmadaki iki hassas noktayı fark etmiştir muhtemelen. Hayvanların mutlu fotoğrafa yönelmesi bir tercihten ziyade kızgın yüz ifadesinden kaçınma tepkisi olabilir mi? Her iki durumda da mutlu fotoğrafa yöneliyor olsalar da bu tercihe yol açan şey kızgınlıktan kaçınma, mutlu olanı seçme tercihleri ya da her ikisi de olabilir. Keçiler, mutsuz bir insanın sağı solu belli olmaz, bize zarar verme ihtimali olabilir, uzak durmakta fayda var diye düşünüyor olabilir. Düşünen keçiler mi? Neyse, bu mevzu çok çetrefilli, en iyisi bu konuya şimdi girmeyelim.

Gelelim çalışmadaki ikinci hassas noktaya. Araştırmada kullanılan keçiler gayet evcil çiftlik hayvanları, dolayısıyla mutlu insanlarla etkileşime girmenin kendilerine yol ve elektrik olarak değilse bile, su ve yem olarak geri döneceğini öğrenmiş olabilirler. Mutsuz ya da kızgın bir çifçinin bunları temini ne de olsa daha düşük bir ihtimal.

Az kaldı unutuyorduk, çalışma keçilerin tercihlerinde cinsiyet ya da yaş ayrımında bulunmadığını da gösterdi. Üstelik bu durum keçi cinsiyetinden bağımsız. En azından bu konuda keçilerin cinsiyetçi olmadığını söyleyebiliriz.

 

Dr. Alan McElligott’u denekleri ile görüyorsunuz. Alan fotoğrafta gülümsediğinden hemen yanı başındaki keçiye şaşırmamak gerek.

Sonuç olarak ilk bakışta fazlasıyla basit görünse de birçok detayı olan, keyifli ve bir o kadar da ilginç bulguları olan bir çalışma üzerine konuştuk. Çevremize biraz daha dikkatli bakmakta fayda var, belki de bir sonraki benzer çalışma bizimki olur. Sahi sincaplar da mutlu fotografları mı seçerdi acaba?

Mecnun bu çalışmaları okusa “İsmail Abi, az gülümse de atın keyfi yerine gelsin. Anlıyor hayvan, üzülüp uzaklaşıyor.” der miydi acaba?

Derleyen: Mehmet Ali Öztürk

Düzenleyen: Tuba Bucak

Kaynak:

Christian Nawroth,Natalia Albuquerque,Carine Savalli,Marie-Sophie Single,Alan G. McElligott

Goats prefer positive human emotional facial expressions

http://rsos.royalsocietypublishing.org/content/5/8/180491