Okuma süresi: 2 dk

Çeşitli hücre türlerini araştırmada ya da biyoteknolojik uygulamalarda (kordon kanı, sperm, yumurta saklama) kullanılmak üzere uzun süreli saklama amaçlı kullanılan en iyi yöntemlerden biri dondurma işlemidir (İng. cryopreservation, kriyoprezervasyon, kriyokoruma). Saklama için -80 oC’lik dondurucu kullanılabileceği gibi, bazı uygulamalar için sıvı azot tankları tercih edilmektedir (-150 oC ve altı). Sıvı nitrojen tankları, -80 oC’lik donduruculara göre çok daha uzun süreli koruma sağlar. -20 oC’lik dondurucunun tercih edilmeme sebebi hücre canlılığını uzun süre koruyamamasıdır. Donma sürecinde hücre içinde ve dışında oluşan buz kristalleri hücreleri patlatabildiğinden, genelde gliserol ve DMSO (dimetil sülfoksit) gibi hücre içine girebilen koruyucu maddeler kullanılmaktadır. Hücre zarından geçemeyen maddeler de mevcuttur [1]. 

IMG_2365

Bu videoda sıvı azot tankından çıkartılıp laboratuvara taşınmak üzere kuru buz* kutusu içine konulan ve içinde ALS (Amiyotrofik Lateral Skleroz) hastalarından gelen kök hücreler bulunan 3 tüpün, 37 oC’lik su banyosuna konulduklarında nasıl bir görüntü oluşturduğunu görüyorsunuz. Ortaya çıkan beyaz gaz, tüplerin çevresinde kalmış bir miktar kuru buzun suyla temas edince gaz haline geçmesinden kaynaklanmaktadır. Tüplerin içerisindeki hücre ve sıvı besiyeri karışımı çözülünce büyümeleri için kültür kaplarına aktarılır.

 Dondurma ve çözme süreçleri hücrelerin canlılığını tehdit ettiğinden ve istenmeyen biyolojik ve kimyasal maddelerin bulaşma riski olduğundan, saklama sırasında özel tüpler kullanılır. Kullanılan tüpler, sıcaklıktaki ani düşüş ve yükseliş karşısında dayanıklı olacak şekilde üretilmiştir. Yanlış tüp kullanımı tüpün çatlamasına ve kapağın fırlamasına bile yol açabilmektedir. O nedenle, önlem olarak hem dondurma hem de çözme işlemleri esnasında dayanıklı eldivenler ve koruyucu gözlük kullanılması gereklidir.

*Kuru buz: Diğer ismi karbondioksit buzudur. Karbondioksitin katı halidir (yaklaşık olarak -78 oC).

 Yazar: Güney Akbalık

Editörler: Baran Koç, H. Enis Karahan, Bilge San

Video: Güney Akbalık tarafından New York Genom Merkezi’nde çekilmiştir.

Kaynakça

[1] Jang, T., Park, S., Yang, J., Kim, J., Seok, J., Park, U., Choi, C., Lee, S. and Han, J. (2020). Cryopreservation and its clinical applications. Integr Med Res, 6(1): 12–18.

Web adresi: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28462139