Okuma süresi: 3 dk

Spor yapmanın vücudumuza şüphesiz ki sayısız faydası var. Düzenli sporun kalp ve damar hastalıkları, unutkanlık ve hatta kanser risklerini belli oranda azalttığını biliyoruz. Geçtiğimiz günlerde yayınlanan bir çalışma ise uzun dönemli ve düzenli egzersizin hücresel temelde yol açtığı değişiklikleri ve bu değişikliklerin beraberinde getirdiği faydaları ortaya koyması açısından hayli dikkat çekiyor.

Bu çalışmada model organizma olarak yuvarlak solucan (Caenorhabditis elegans) kullanıldı. Yuvarlak solucanlar, görece kısa yaşam süreleri, genetik düzenlemelerin hızlı bir şekilde gerçekleştirilmesi ve yüksek sayıda denek kullanma olanağı ile bu çalışma için oldukça uygun bir organizma (Model organizmalardan detaylı bahsettiğimiz yazımız için tıklayabilirsiniz). Bu solucanlar genel itibariyle sürünerek hareket ederler. Sıvı bir ortamda bulunduklarında ise kendilerini yüzmeye koşullandırabilirler. Bu yüzme esnasında olağandan daha fazla enerji harcarlar. Vücutlarındaki yağ metabolizması hızlanır, yorgunluğa benzer davranışlar gösterirler. Yani solucanlar suya atıldığında adeta bir sporcu kimliğine bürünürler.

Bu noktada araştırmacılar, genç solucan bireylerini düzenli olarak yüzmeye teşvik edip vücutlarındaki değişiklikleri takibe aldılar. Genç yaşlarında atletik bir yaşam sürmeye başlayan solucanlar, bu hayat tarzının faydasını hayatlarının geri kalan bölümünde görmüşler. En başta, yüzücü solucanlar daha uzun bir hayat sürmüşler. Kaslarındaki bazı genlerin etkinliği artmış. Bu artış, kasları daha güçlü ve dayanıklı bir hale getirmiş. Spor yapan solucanların kaslarındaki mitokondriler (hücrelerin enerji üretim merkezi) de artan enerji ihtiyacını karşılamak için daha etkili çalışmaya başlamış. Bu etkili çalışma solucanlar sporu bıraktıktan sonra da devam etmiş.

Bununla birlikte düzenli yüzme seansları, solucanların sinir sistemlerinde de olumlu değişiklikler yaratmış. Sporcu solucanların verilen öğrenme ve hafıza testlerinde daha başarılı oldukları gözlemlenmiş. Araştırmacılar ayrıca sinir dokusuna zarar veren ve Alzheimer hastalığına yol açan patojenik (hastalık yapıcı) etkenlerin solucanlarda üretilmesini sağlayarak sporun bu hastalıklar üzerindeki etkisini araştırmışlar. Alzheimer oluşumundaki en önemli etkenlerden biri “amyloid-β” proteinlerinin bir araya gelip yığılarak beyinde plaklar oluşturmasıdır. Ayrıca “tau” adlı proteinlere olağandışı şekilde fosfor eklenmesi sonucu, bu proteinlerin beyinde lif şeklinde anormal yapılar ortaya çıkarması da Alzheimer’a yol açabilir. Araştırmacılar, solucanların genetik şifresindeki oynamalar ile yapay yollarla patojenik plakların oluşumunu ve tau proteinlerinin fosforlanmasını tetiklemişler. Bu müdahale sonucunda solucanların hareket kabiliyeti ve öğrenme yetilerinde ciddi hasarlar gözlenmiş. Ancak düzenli yüzme antrenmanı yapan solucanlarda Alzheimer hastalığının yol açabileceği bu bilişsel bozukluklar ciddi anlamda azalmış.

Bu çalışma sporun hücrelerimizin çalışma prensiplerine ne gibi olumlu etkiler gösterdiğini anlayabilmemiz için ilginç veriler ortaya koyuyor. Ayrıca evrim basamağında nerede olursa olsun, sporun bireyler için ne kadar vazgeçilmez olduğunu bir kez daha görüyoruz.

O zaman haydi spor yapmaya!

Yazan: Uğur Dağ

Düzenleyen: Tuba Bucak, Bilge San

Özgün çalışma: Laranjeiro R. et al., “Swim exercise in Caenorhabditis elegans extends neuromuscular and gut healthspan, enhances learning ability, and protects against neurodegeneration”, PNAS, Nov 2019, 201909210; DOI:10.1073/pnas.1909210116

Görsel: Ricardo Laranjeiro, New Jersey Eyalet Üniversitesi