Çok yakında Japonya´da ´yeniden programlanmis´ kök hücreleri yani indüklenmiş pluripotent kök hücreleri (iPS) kullanılarak kalp hastalarının kalpleri onarılmaya çalışılacak. Yani kısaca hastadan alınan deri hücrelerini programlayarak elde edilen kök hücrelerini kalp kası hücrelerine dönüştürüp hücre nakli yapılacak.

Osaka Üniversitesi´nden kardiyolog Yoshiki Sawa ve ekibi, yüz milyon kök hücresi kullanarak oluşturulan kalp kas hücrelerni kalp yetmezliği olan hastaların kalplerine nakil etmeyi planlıyorlar. Bu heyecanlı gelişme iPS teknolojisi ile yapılacak olan ikinci klinik çalışma olacak.

Sağlıklı bir donörden alınarak yapılan kök hücreden oluşturulan başka bir hücre tipi nakli de 2017 yılında yine Japonya´da gerçekleşmişti. iPS´den elde edilen retinal hücreleri, makula dejenerasyonu olan hastaların görme bozukluğunun tedavisinde kullanılmıştı. Bu hastalık genellikle genetik kalıtımla geçen ve yaş ilerledikçe retina denilen sinir tabakasının dejenere olması sonucu görmeyi azaltmasıyla bilinir.

Çok umut vaad eden bu iPS teknolojisi, bir o kadar da riskli. Çünkü çok yeni bir teknoloji, ve hastaların nakil işlemi sırasında ve sonrasında ne gibi problemlerle karşılacağı daha bilinmemektedir. Japonya sağlık bakanlığı da kalp ameliyatına koşullu bir şekilde Mayıs ayında izin verdi. Ilk denemenin başarılı geçmesi halinde; 10 kalp hastasının da katılacağı ikinci deneme de başarılı bir şekilde tamamlanırsa; bu tedavi yönteminin ticari bir şekilde işleyişe geçeceği söyleniyor.

Kalp kas hücre naklinin yapılacağı tarihin açıklanması ile beraber; bilim dünyasından çeşitli tepkiler ve yorumlar gelmekte. Örneğin, Tokyo Üniversitesi biyomedikal etik departmanından Profesör Akira Akayabashi hastaların kalp kas hücrelerini red etmemesi için 3 ay boyunca almak zorunda kalacakları immünosupresanların yani vücudun bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların kalp hastalarını daha da çok yoracağını düşünüyor. Hastanın kendinden olan deri hücresini programlayarak elde edilen kas hücresinin nakil edilmesini tavsiye etmiştir. Buna karşılık Sawa ve ekibi de hastaların kendi deri hücresinden kalp kası hücresi elde etmenin çok uzun sürebildiğini söyledi ve bu yöntemin sanayileşme içinde de uygun olmadığını belirtti.

Bugüne kadar laboratuvar hayvanları ile yapılan klinik öncesi çalışmalar olumlu sonuçlar vermiş ve hayvanların kalplerinin çok daha iyi çalıştığı gözlenmiş. Fakat bu yöntemin mekanizması hala tam olarak bilinmemektedir. Bu konuda iki seçenek öne çıkıyor. Nakledilen hücrelerin kalbe entegre olup kalp atışına yardımcı olma ihtimali veya nakledilen hücrelerin salgıladıkları yararlı moleküllerle kalp kaslarının yeniden oluşumunda da etkili olabileceği seçenekler dahilinde. Sawa´nin domuzlar üzerinde yaptığı çalışmada nakledilen iPS´den elde edilen kalp kas hücrelerinin salgıladıkları spesifik sitokinler yani hücrelerin birbirleriyle iletişimini sağlayan proteinler hayvanın kalp kaslarının büyümesinde yardımcı olmuş.

Herkesin heyecanla beklediği bu hücre nakline başka bir kritik ise; kalp kas hücresi ile oluşturulan tabakanın kalp hastalarına onların sağlığını riske sokmadan nasıl enjekte edileceği ile ilgili. Kalp hastaları için bu ameliyatın riskli olabileceği düşünülmektedir. Diğer bir soru ise enjekte edilen hücrelerin kalpte tümör oluşturup oluşturmayacağı ile ilgili. Veya işleyen kalp kasının nakledilen kişinin kalp atış ritmine ayak uydurup uyduramayacagi diğer bir düşündürücü konu.

Kök hücrelerden elde edilen kas hücreleri ile kalp krizi geçiren, ritim bozukluğu yaşayan veya kalpleri hasar görmüş hastaların kalp kaslarını onarıp canlandıracak diye umut ediliyor. Böylece hastaların kalpleri daha sağlıklı olacaktır. Hassas kalpleri onarmaya çok az kaldı diyebiliriz.

Derleyen: Gizem Inak

Düzenleyen: Fazıl Emre Uslu

Kaynakça:

https://www.the-scientist.com/news-opinion/first-ıps-cell-trial-for-heart-disease-raises-excitement–concern-64743

https://www.nature.com/articles/d41586-018-05278-8

Görsel Gizem Inak tarafından hazırlanmıştır.