Okuma süresi: 4 dk

Sinirbilim ve mühendislik alanlarında gerçekleşen yeni gelişmeler, felcin yol açtığı hareket kısıtlılığı ve kas kaybı ile mücadele açısından umut veriyor. Eylül 2018’de Nature Medicine adlı dergide yayınlanan kapsamlı bir çalışmaya göre [1], geleneksel fizik tedaviye ek olarak omuriliğin elektriksel olarak uyarılması iyileşmeyi hızlandırıyor. Daha da önemlisi, tanıtılan omurilik uyarım cihazı felçli birine kısıtlı da olsa bir hareket imkânı kazandırıyor. 29 yaşındaki Jared Chinnock’un fizik tedavi sürecini anlatan bu çalışma, gelecekte fizik tedavi uygulamalarının nasıl olacağını bize gösteriyor olabilir. Hem Jared hem de dünya için büyük bir adım!

Jared, geçirdiği motorlu kızak kazası nedeniyle göğsünden aşağısını hissedemez hale gelmiş. Cerrahlar, Jared’ın omuriliğinin zarar gören kısmının aşağısına, omurilik zarının hemen dışına, sinir hücrelerini elektriksel şekilde uyaracak bir aygıt yerleştirmişler. Bu aygıttaki elektrotlar sayesinde Jared’ın karnında, deri altındaki bir sinyal üreticiye bağlanıyor ve bir kumanda ile kablosuz olarak kontrol edilebiliyor. Aygıt açık durumdayken fizyoterapistler Jared’a kas ve sinirlerini yeniden harekete geçirecek fiziksel egzersizler yaptırmışlar. Rehabilitasyonun ilk haftalarında Jared düşmemek ve üst vücudunun dengesini sağlayabilmek için bir kolan (harness) kullanmış ve terapistler ayakta durmasına, dizlerini hareket ettirmesine, ağırlığını dengelemesine yardım etmişler. Jared his kaybı yaşadığı için, bacak pozisyonunu algılayabilmesi için önceleri bir aynadan yardım almış. Rehabilitasyonun yirmi beşinci haftasına geldiğinde ise, kolana artık ihtiyaç duymaz hale gelmiş ve vücut dengesini çoğunlukla kendisi sağlayabiliyormuş.

Araştırma süresince geçirdiği 43 haftalık ve 113 seanslık yoğun rehabilitasyonda, Jared daha büyük ilerlemeler de kaydetmiş. Artık yürüyüş bandının üzerine kendisi çıkabiliyor ve bir miktar yardım alarak da olsa yürüteçli bir zeminde kendi başına adım atabiliyormuş. Farklı idman seanslarında hareket rekorları şu an için 102 metre, 16 dakika, 331 adım! Hareket ederken hala yardıma ihtiyacı olduğu için, araştırmacılar Jared’ın hareketlerini “yürüme” değil, “bağımsız adım atma” olarak tanımlıyorlar. Çünkü klinik anlamda yürümek, denge, güç ve çevreye uyumluluk bakımından yüksek koordinasyon gerektiriyor. Belirtmemiz gerekir ki, cihaz kapalı haldeyken Jared hala felçli durumda. Fakat teknik olarak hala felçli olan birinin bağımsız adım atar hale gelmesi çok önemli bir gelişme.

Jared’in hikayesi yakın geçmişte duyurulan farklı araştırmalarla da paralellikler gösteriyor. Sonuçları New England Journal of Medicine dergisinde yayınlanan bir başka çalışma, omurilik uyarımı yönteminin felçli hastalara nasıl yardımcı olabileceğini daha fazla sayıda hasta üzerinde gösteriyor. Bu çalışmaya göre, seksen beş hafta boyunca terapi alan dört hastadan ikisi yürüyüş bandında bacağını öne savurabilmeye, diğer ikisi de yardımla zeminde adım atabilmeye başlamış [2]. Bahsettiğimiz iki çalışmanın birbiriyle uyumluluğu, kullanılan tekniğin önemini ve gelecek vadettiğini vurguluyor.

Omurilik uyarım teknikleri geliştirilirken, hastanın omuriliğinin hasarlı bölgesindeki bazı sinir liflerinin hala canlılığını koruyor olması ihtimalinden yararlanılmış. Uzun bir süre boyunca terapi uygulanması halinde bu sinir dokuları kendilerini yeniliyor olabilir. Fakat aynı nedenle, bu tekniğin farklı felç tiplerinde işe yarayıp yaramayacağı da ne yazık ki henüz bilinmiyor. Kaydedilen ilerlemenin kalıcı olup olmayacağı ve hareket kazanmaya en elverişli idman düzeninin nasıl olduğu da henüz saptanmış değil. Bunun için öncelikle tekniğin farklı hastalar üzerinde, farklı araştırma grupları tarafından denenmesi ve hastaların uzun süre takip edilmesi gerekiyor. Araştırmacılar bu yeni yöntemin geliştirilme sürecinin henüz erken bir evresindeler.

Jared’ın 113 haftalık rehabilitasyon süreci ve omurilik uyarımından sonraki durumunu Mayo Clinic araştırmacılarının YouTube’a yüklediği videodan izleyebilirsiniz:
www.youtube.com/watch?v=MQ6ggOdQz2k

Hazırlayan: Bilge San
Düzenleyen: Uğur Parlatan, H. Enis Karahan

Yararlanılan Çevrimiçi Kaynaklar
www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Spinal-Cord-Injury-Information-Page
www.sciencenews.org/article/paralyzed-man-makes-great-strides-spinal-stimulation-and-rehab
newsnetwork.mayoclinic.org/discussion/spinal-cord-stimulation-physical-therapy-help-paralyzed-man-stand-walk-with-assistance/
www.nih.gov/news-events/news-releases/spinal-stimulation-helps-four-patients-paraplegia-regain-voluntary-movement

İleri Okuma
1. Gill ML, Grahn PJ, Calvert JS, Linde MB, Lavrov IA, Strommen JA et al, Neuromodulation of lumbosacral spinal networks enables independent stepping after complete paraplegia. Nat Med. 2018; 24, 1677-1682.
2. Angeli CA, Boakye M, Morton RA, Vogt J, Benton K, Chen Y, et al, Recovery of Over-Ground Walking after Chronic Motor Complete Spinal Cord Injury. N Engl J Med, 2018; 379, 1244-1250.