Okuma süresi: 3 dk

İnsan sağlığı tarihine aşıların keşfi kadar yüksek derecede ve küresel manada etki etmiş çok az şey vardır. Çocuk felci, çiçek hastalığı, kızamık ve tetanoz gibi birçok hastalık, etkili araştırma ve aşıların küresel dağıtımı ile kontrol altına alınmış durumda. Dünya çapında gerçekleştirilen aşılama kampanyaları sayesinde insanların çoğunluğu belli hastalıklara karşı belli bir oranda korumaya sahip ve insanların yüksek bir yüzdesi aşıların önemli olduğunu düşünmekte. Bununla birlikte, son zamanlarda bilimsel dayanağı olmayan yanlış bilgilerin internet aracılığıyla sosyal medya hesaplarından hızla yayılması sebebiyle aşılara ve bunların güvenliği veya etkiliğine karşı artan bir güvensizlik var. Ve sosyal medya kullanıcılarının hiçbir filtreleme ve bilimsel temellendirme olmaksızın paylaşılan görüşlere maruz kalmaları bu güvensizliğin artmasında rol oynuyor gibi duruyor. Dolayısıyla, geniş halk kitlelerinin aşılara bakışının iyi şekilde incelenmesi ve bu temelde bilgilendirme çalışmalarının yapılması gerekli.

Nature adlı bilim dergisinde yakın zamanda yayınlanan bir çalışmada, Johnson ve çalışma arkadaşları yaklaşık 100 milyon Facebook kullanıcısının aşılama hakkındaki görüşlerini araştırdı. Özellikle aşılarla ilgili Facebook sayfalarının üyelerini incelediler ve aşılara karşı takındıkları tutuma göre kullanıcıları üç gruba ayırdılar: Aşı yanlıları, aşı karşıtları ve kararsızlar. Araştırmacılar daha sonra farklı sayfaların birbirleriyle nasıl etkileşime girdiğine baktılar ve bu sayfaların tüm ilişki ağlarını analiz ettiler. Sonuçlar, aşılama yanlısı bireylerin aşı karşıtı bireylerden daha fazla olmasına rağmen, daha az sayıda ve daha küçük sayfalarda yoğunlaştıklarını gösterdi. Öte yandan aşı karşıtı sayfaların, daha geniş bir kararsız kitlesiyle daha iyi bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Sonuç olarak, aşı karşıtı sayfalar daha yüksek görünürlüğe ve ağ üzerinde daha büyük bir etkiye sahip.

Bu araştırma, aşılarla ilgili güvenilir bilimsel bilgilerin sosyal medya platformlarında nasıl paylaşılması gerektiğini ve bunun önemini net bir şekilde gözler önüne seriyor. Esasen, ortaya konan veriler aşı konusunun dahi ötesinde bir öneme sahip gibi duruyor. Bilim çevreleri sosyal medya ağlarına yeteri kadar ilgi göstermiyor yahut arka planda kalıyor olabilir. Sonuçta, endişe verici bir hal alan mevcut gidişi engelleyebilmek ve tersine çevirmek için, hem bilimcilerin hem de bilim destekçilerinin sosyal medyaya daha fazla ilgi göstermesi gerekiyor olabilir. Eğer bu konuya eğilinmezse, aşı karşıtlarının sayıca çoğunluğa ulaşması ve gelecekte halk sağlığını tehdit eden olumsuz politikaların uygulanması için baskı unsuru oluşturması dahi mümkün olabilir.

Yazarlar: Andrew H. Gibbons, H. Enis Karahan

Uyarlayanlar: Nazlı Ayhan, H. Enis Karahan

Editör: Pınar Önal

Görsel: Gerd Altmann, Pixabay.com adresinden ulaşılabilmektedir.

Kaynak: N.F. Johnson, N. Velásquez, N.J. Restrepo, R. Leahy, N. Gabriel, S. El Oud, M. Zheng, P. Manrique, S. Wuchty ve Y. Lupu, “The online competition between pro-and anti-vaccination views [Aşı destekçisi ve karşıtı görüşler arasındaki çevrimiçi yarışma].” Nature, 582(7811), ss. 230-233. 2020.

Bilgilendirme: Bu metnin çevrilmesi ve geliştirilmesi için Epistem Türkiye ile işbirliği yapan Kyoto Üniversitesi’ne bağlı Pureosity Grubu’na, Maki Nariuchi’ye ve kullanılan görselin üreticisi Gerd Altmann’a teşekkürlerimizi sunarız.