Okuma süresi: 3 dk

2019-2020 dönemi “Bir Deney Yapalım mı?” (BDY) proje özetlerimizi sizlerle paylaşmaya başlıyoruz. Ağustos 2019’dan itibaren yürütülen projelerde öğrencilerimiz Şubat ayı sonunda sonuçlarını sözlü sunum ile çevrimiçi BDY konferasında diğer gruplarla paylaştılar.

Proje başlığı: Saralı Sineklerle Geleceği Arala

Grup Adı: Orendia

Öğrencilerin şehirleri: Adana, Hatay, İstanbul

Proje Özeti:

Sara hastalığı olarak bilinen epilepsi, beynin bir bölgesindeki hücrelerin anormal elektrik sinyali yollamasıyla ortaya çıkar. En bilinen şekliyle epilepsi nöbetleri ile kendini belli eder. Epilepsi nöbetleri, ani şekilde ortaya çıkar ve beynin tümüne ya da belirli bir bölümüne yayılır. Epilepsi nöbetlerinde bilinç kaybı, kontrolsüz vücut hareketleri olabilir.

Bu projede amacımız epilepsi nöbetlerini azaltıcı ya da bitirici etki gösterebilecek maddelerin tespitini yapmak ve dolayısıyla epilepsi nöbeti şikayetlerinin azalmasını sağlamak, belirli bir kapıyı aralamayı denemektir.

Projede kullanılan maddeler çeşitli esansiyel yağlar (karanfil yağı, lavanta yağı), doğal feromonlar (dişi sineklerden ve örümceklerden özüt çıkarılmıştır) ve arıların bitki reçinelerini işleyerek kovanı korumada kullandıkları bir madde olan propolistir. Deneyler meyve sinekleri (Drosophila melanogaster) üzerinde yapılmıştır. Deneylerde kullanılan meyve sineklerinde epileptik nöbetler oluşturmak amacıyla, yapılan literatür taraması sonucu, larva döneminde titrek mavi ışığa maruz bırakma ve mekanik stres verme düzenekleri hazırlanmış ve kullanılmıştır.

Titrek Mavi Işık Düzeneği

İşlemler sonucu epileptik davranışlar sergileyen meyve sinekleri elde edilmiştir. Meyve sinekleri kontrol grupları ve maddelerin verildiği gruplar olmak üzere ayrı gruplara ayrılmıştır. Maddelerin meyve sineklerine olan etkileri çeşitli başlıklar (istemsiz düşme*, harekete başlama, hareketsiz kalma, kendini temizleme) altında gözlemlenmiş ve hareket takibi yapılarak uyku aktivitesi** gözlemlenmiştir. Ayrıca feromona verilen tepkilerde herhangi bir farklılık (cayma ve cezbedilme) yaşanılabilir mi diye düşünülmüş ve feromon deneyleri altında labirent deneyleri de yapılmıştır ancak sağlıklı bir veri alınamamıştır.

Mekanik Stres Düzeneği

Sonuç olarak propolisin epileptik nöbetleri azaltıcı etki gösterdiği belirlenirken lavanta yağının hareketi azaltıcı etki gösterdiği, karanfil yağınınsa hiperaktiviteye sebep olduğu saptanmıştır. Feromon deneylerindeki veri yetersizliğinden kesin bir yargıya varılamamıştır. Uyku deneyleri süre yetersizliği sebebiyle henüz tamamlanmamış olup ileriki süreçlerde sağlıklı bir veri elde edilecek ve deneyin eksik kısımları (labirent deneyi) tekrar gözden geçirilip, deney güncellenerek eksiklikler tamamlanacaktır.

Sineklerin tüpün tepesinden aniden tüpün tabanına düşme hareketi için gözlem düzeneği

Sineklerin özel bir bilgisayar yazılımıyla yapılan hareket aktivitesi takibi ve hareket grafiği. Belirli bir süre hareket etmeyen sineklerin uykuya geçtikleri var sayılmıştır.