Okuma süresi: 3 dk

2019-2020 dönemi “Bir Deney Yapalım mı?” (BDY) proje özetlerimizi sizlerle paylaşmaya başlıyoruz. Ağustos 2019’dan itibaren yürütülen projelerde öğrencilerimiz Şubat ayı sonunda sonuçlarını sözlü sunum ile çevrimiçi BDY konferasında diğer gruplarla paylaştılar.

Proje başlığı: Farklı bölgelerden alınan örneklerde fitoplankton çeşitliliğinin ve metal iyonlarının etkisinin araştırılması

Grup Adı: Once upon a time in phytoplankton (bir zamanlar fitoplanktonda)

Öğrencilerin şehirleri: İzmir ve Kayseri

Proje Özeti:

Fitoplanktonlar, tek hücreli mikroskobik canlılardır ve okyanus, deniz ile tatlı su ekosistemlerinin anahtar faktörlerinden biridir. Hücrelerinde bulunan klorofil ile fotosentez yaparlar. Fotosentez sırasındaki karbondioksit kullanımı ile sudaki ve atmosferdeki karbondioksit seviyesinin azalmasını sağlarlar. Biyokimyasal döngülerde önemli rolleri olan fitoplanktonlar aynı zamanda besin zincirinin önemli bir halkasını oluştururlar.

Projemizde Türkiye’nin farklı bölgelerinden alınan ve farklı kirlilik oranlarına sahip su örneklerindeki fitoplankton tür çeşitliliği ve sayıları gözlendi. Bunun yanı sıra bakır (Cu) ve çinko (Zn) iyonlarının fitoplanktonlar üzerindeki etkisi araştırıldı.

Su örneği alınan Gediz, Maltepe Kolu (İzmir).

Su örneği alınan Kızılırmak Nehri, Yeniçubuk (Sivas).

İlk olarak İzmir, Kayseri ve Sivas illerinden kirli (tarım, sanayi atıklarından etkilenen) ve temiz (tarım veya sanayi atıklarından etkilenmeyen) olduğu tahmin edilen su kaynaklarından numuneler toplandı. Farklı bölgelerden alınan örnekler mikroskop altında incelemeye tabi tutuldu ve görülen fitoplankton türleri kaydedildi. Toksisite deneyi için belirlemiş olduğumuz Cu ve Zn iyonlarından 0.25 mg/L, 0.5 mg/L ve 1 mg/L dozlarında eklenecek şekilde üçer teknik tekrar ve birer kontrol grubu ile deney düzeneği kuruldu. Belirlenen dozlarda Cu ve Zn iyonları alınan su örneklerine katıldı ve örnekler 3 gün sonra mikroskop altında incelendi.

Mikroskop altında gözlenen fitoplankton türlerinden biri.

İzmir’den alınan kirli su örneklerinde 6 farklı fitoplankton türü tespit edildi Hem İzmir hem de Kayseri ve Sivas’tan alınan kirli su örneklerinde fitoplankton türü ve bu türlerin birey sayısının temiz sudan alınan örneklere göre fazla olduğu kaydedildi.

Toksisite deneyinin sonucunda hücre sayısında bir değişiklik gözlenmezken Zn iyonu eklendiğinde hücrelerin büyüklüğünün azaldığı, Cu iyonu eklendiğinde ise hücrelerin birbirine yapıştığı gözlendi. Fakat mikroskobun yaklaşma kapasitesinin azlığı ve kimyasal eklenmesinin ardından hücrelerin birbirine yapıştığı gözlendiğinden fitoplankton türleri belirlenemedi. Kayseri’den alınan su örneklerinin toksisite deneyi sonucunda ise fitoplankton sayısında artma olduğu gözlendi.

Projemize başlarken kurduğumuz hipotezden farklı olarak kirli su örneklerinde daha fazla fitoplankton türü ve sayısı kaydedildi. Bu durum bazı iyonların belli oranda artışının fitoplankton sayısında artışa sebep olduğu şeklinde yorumlandı. Bu sonuçların ötrofikasyon** kavramı ile ilişkisi tartışıldı.

Daha net sonuçlara ulaşmak için deneyler tekrar edilmeli ve daha çok tekrarlı gerçekleştirilmelidir.

*Alg: Sularda ve nemli yerlerde yaşayan, klorofil içeren ve bir veya daha fazla hücreden oluşan canlı, yosun.

**Ötrofikasyon: Göl gibi su ekosistemlerinde, çeşitli nedenlerle besin maddelerinin büyük oranda artması sonucu, fitoplankton sayısının aşırı şekilde çoğalmasıdır.