Hemen konuya girelim. Sizce yukarıdaki çalışma hangi sanatçıya ait? Picasso’nun olabilir mi? Hayır değil, Congo isimli bir sempanzenin eseri. Bugünkü yazımız neredeyse hergün karşılaşmamıza rağmen kendisiyle hiç diyaloga girmediğimiz bir sanatçı üzerine: Bilgisayar. Yapay zeka uygulamaları çok çeşitli şekillerde karşımıza çıkıyor. Peki görünürde herhangi bir hesaplama gerektirmeyen ve insanın yaratım sürecinin bir ürünü olan sanat alaninda durum ne? Çoğunuz doğru tahmin etti. Evet, bilgisayarlar sanata da el attı. Müzik ve edebiyat alanındaki uygulamaları şimdilik başka bir yazının konusu olarak bırakıp resim dalına odaklanalım. Acaba bilgisayarlar en az insanınki kadar estetik bulunabilecek resimler yapabilir mi? ABD Rutgers Üniversitesi’ndeki Sanat ve Yapay Zeka Laboratuvarı’nın yürütücüsü Ahmed Elgammal tam da bu soruyla ilgileniyor. Elgammal ve ekibi geliştirdikleri yapay zeka algoritmalarıyla onlarca farklı resimler oluşturdular. Bu resimleri deneklere göstermeden önce Art Basel 2016’da sergilenmiş resimlerden ve 1945 ile 2007 yılları arasında yapılmış soyut dışavurumcu eserlerden (ressamların gerçek nesnelere yer vermediği, şekil ve renkleri kullandığı sanat akımı) bir seçki oluşturdular. Ve ilginç deneylerinin temeli böylece oluşturuldu. Acaba denekler bu seçkilerdeki resimlerden ne kadarını insan ve bilgisayar yapımı olarak doğru sınıflandırabilecekti? Sonuçlar gerçekten de şaşırtıcıydı; denekler bilgisayar yapımı resimlerin %75’inin ressamlar tarafından yapıldığını düşündü, bu oran soyut dışavurumcu eserlerde %85 iken Basel 2016 seçkisinde %48’di (Basel`deki örneklerin bir kısmı aşağıda mevcut, deney katılımcılarına hak vermemek elde değil). Daha da ilginci ise deneklerin bilgisayar tasarımı resimlerin daha ilham verici ve ilgi çekici olduğunu düşünmeleriydi. Araştırmacı Elgammal çalışmasının yayınlanmasından sonra birçok galeri ve sergiden eserleri için teklif aldığını belirtiyor. Çalışmalarını destekleyebilmek adına eserlerden birkaçını şimdiden satmış bile.

Gelin biraz da bu uygulamanın nasıl çalıştığını inceleyelim. Araştırmacılar Wikipedia’da yer alan 15 ile 20. yüzyıl arasında yapılmış 80.000 resmi derlediler ve bu verilerle yapay zeka algoritmalarını estetik anlamda eğitebildiler. Yalnız bunun bir adım ötesine geçebilmeleri yani daha önce üretilmemiş ürünler ortaya koymaları gerekiyordu. Bunun için de iki algoritma tanımladılar, bunlardan ilki resim üreten ikincisi ise üretilen resmi öncekilerle karşılaştırarak ne kadar yaratıcı olduğuna karar veren bir algoritmaydı. Bu sayede hem estetik açıdan ilgi çekici hem de daha önceki eserlere benzemeyen resimleri bilgisayara yaptırabildiler.

Çalışma bilgisayarların hesap yapmanın ötesine geçebildiğini göstermesi açısından oldukça önemli. Yine de yapay zeka algoritmalarının eğitilebilmesi için zengin bir veriye ihtiyaç duyulduğunu unutmamak gerek. Sizce ileride bilgisayar yapımı resimler Van Gogh ya da Picasso’nunki kadar popüler olabilecek mi? Tahmin etmek pek kolay değil, ancak ileride çok farklı sanat yaklaşımlarıyla karşılaşacağımızı söylemek görünen o ki pek yanlış sayılmaz.
Aşağıda bahsettiğimiz deneyde kullanılan bilgisayar ve insan yapımı eserlerden birkaçı yer alıyor, hangilerinin bilgisayar yapımı olduğunu ilk bakışta bulabilecek misiniz?

 

Bilgisayar tarafından üretilip deneklerin insan yapımı olduğu konusunda en çok oy verdiği resimler.

Bilgisayar tarafından üretilen diğer resimlerden bazıları

Bilgisayar tarafından üretilip deneklerin insan yapımı olduğu konusunda en az oy verdiği resimler

Çalışmaya dahil edilen Art Basel 2016’daki insan yapımı resimler

Hazırlayan: Mehmet Ali Öztürk
Düzenleyen: Gül Deniz Salalı

Kaynaklar:
1- Claire Voon, “Humans Prefer Computer-Generated Paintings to Those at Art Basel”

Humans Prefer Computer-Generated Paintings to Those at Art Basel


2- Ahmed Elgammal, Bingchen Liu, Mohamed Elhoseiny, Marian Mazzone “CAN: Creative Adversarial Networks, Generating “Art” by Learning About Styles and Deviating from Style Norms”
https://arxiv.org/abs/1706.07068