Okuma süresi: 3 dk

Ne bitki, ne hayvan, ne de mantar! Latincesi Physarum polycephalum olan blob canlı sarı rengiyle tanınıyor. Bilim insanları blobun 1 milyar yıldır dünya üzerinde olduğu tezini savunuyorlar. Tek hücreli, çok çekirdekli bir organizma olan blob, inanılmaz özelliklere sahip ve 930 cm2’lik bir alandan fazlasını kaplayabiliyor [1].

Ne ağzı, ne midesi, ne gözü, ne de beyni var. Tüm bu olanaksızlıklara rağmen besin bulmakta hiç zorluk çekmiyor; mantar sporlarını, bakteri ve mikropları rahatlıkla tespit edebiliyor. Obur blob, besine doğru yönelirken hızı 5 cm/saate kadar çıkabiliyor [2], oysaki ne bacağı, ne ayağı, ne de kanadı var.

Paramparça edildiğinde kendini yenileyip iyileştirebiliyor. İkiye bölündüğünde iki farklı canlı haline geliyor ve iki blob karşılaştığında, birleşip tek canlı haline gelebiliyorlar [6]. Beyinleri ve sinir sistemleri olmamasına rağmen, farklı bloblar aralarında iletişim kurabiliyorlar.

En etkileyicisiyse, en büyük matematikçilerin ve bilgisayar programlarının çözmekte zorlandıkları şebeke optimizasyonu ve seyyar satıcı problemlerini kolaylıkla, doğal yollardan çözmeyi başarmaları [3, 4]. Şebeke optimizasyonu alanında Japon ve İngiliz bilim insanları 2010 yılında yayınlanan makalelerinde [3], Japonya’daki Tokyo ve diğer 36 şehri içeren demiryolu ağı haritasına çok benzer bir oluşumu, blobun bir petri kabının içinde yulaf tanelerine ulaşmak için elde ettiklerini gözlemliyorlar. Seyyar satıcı problemiyse, bir önceki yazımızdan hatırlarsanız [5], bir noktadan yola çıkıp, listemizdeki tüm noktalardan bir sefer geçip tekrar çıkış noktamıza en kısa sürede dönmemizi sağlayan bir optimizasyon problemi. Optimal sonucu bulmak için harcamamız gereken çözüm süresi listedeki geçilecek nokta sayısıyla üssel orantıda olmasına rağmen, bu ünlü problemi blob doğrusal zamanda optimale çok yakın sonuçlar bularak rahatça çözebiliyor [4].

Bu inanılmaz canlı ölümsüz. Sadece ışık ve kuraklıktan hiç hoşlanmıyor. Eğer ortam koşulları yaşamı için zorlaşırsa, kendini kurutup uykuya çekiliyor. İklim ve hava koşulları düzeldiğindeyse derin uykusundan uyanıp eski hayatına geri dönüyor [6]. Elverişli koşullarda blob çok hızlı büyüyor; her gün boyutunun iki katına çıkabiliyor. Bu güzel yaratığı ormanların serin, nemli ve gölgeli köşelerinde, organik maddeler üzerinde bulabilirsiniz.

Yazar: Ayşe Akbalık

Editörler: Güney Akbalık, Bilge San

Çizim ve fotoğraf: Ayşe Akbalık blob karikatürünü epiSTEM için özel olarak hazırlamıştır. Blob fotoğrafını da evlerinde yulaf taneleriyle besledikleri bloblarından özel izin alarak sizlerle paylaşıyor!

Kaynakça

[1] Kessler, D. (1982). Plasmodial structure and motility, in Cell biology of Physarum and Didymium, eds H. C. Aldrich, and J. W. Daniel

[2] Aldrich, H. C., and Daniel, J. W. (1982). Cell Biology of Physarum and Didymium Volume 1: Organisms, Nucleus, and Cell Cycle. New York, NY: Academic Press Inc.

[3] A. Tero, S. Takagi, T. Saigusa, K. Ito, D. P. Bebber, M. D. Fricker, K. Yumiki, R. Kobayashi, T. Nakagaki. (2010) Rules for Biologically Inspired Adaptive Network Design. Science 327 (5964): 439 DOI: 10.1126/science.1177894

[4] Liping Zhu et al. (2018). Remarkable problem-solving ability of unicellular amoeboid organism and its mechanism. R. Soc. open sci 5 (12): 180396; doi: 10.1098/rsos.180396, see also at http://www.sci-news.com/biology/slime-mold-problems-linear-time-06759.html

[5] https://epistemturkiye.org/gunluk-hayatimizda-matematik-ve-biz-yoneylem-uygulamalari/

[6] https://www.youtube.com/watch?v=ZvGoASGw9I4