Sağlıklı bir bilimsel gelişmenin en önemli etmenlerinden biri farklı araştırma gruplarının aynı konu üzerinde bağımsız çalışmalar yürütmesi ve bu çalışmaların karşılaştırılmasıdır. Bu bilim insanları arasındaki rekabet ve tartışmalar, tabii ki aynı zamanda iş birlikleri, bir bilimsel sorunun doğru cevabına ulaşmak açısından çok önemlidir. Columbia Üniversitesi’nden nörobiyolog Maura Boldrini ve arkadaşlarının Cell Stem Cell dergisinde yayınlanan son buluşu çok önemli ve ilgi uyandıran bir tartışma başlattı: Yaşlı insanların beyninde hücre yenilenmesi devam ediyor mu?

Boldrini ve arkadaşları bu soruyu cevaplamak için 14 ve 79 yaş arasındaki 28 insanın beyinlerini ölümlerinden kısa bir süre sonra incelediler. Beyindeki hücre gelişimi hakkında bilgi edinebilmek için çalışmalarında hipokampus olarak adlandırılan öğrenme ve hafıza ile ilgili bölgeye odaklandılar. Farklı gelişim evrelerindeki beyin hücrelerinin çeşidini ve miktarını belirlemek için daha önce insan dokusunda uygulanmamış olan bir hücre boyama tekniği kullandılar.

Boldrini ve arkadaşları beyin dokularını incelediklerinde çok ilgi çekici bir sonuca ulaştılar: Yaşlı insanlardan elde edilen örneklerde binlerce tam gelişmemiş (immature) beyin hücresi bulunuyor. Hücrelerin sayısı yaşlılıkla birlikte azalma göstermiyor, fakat yaşlı insanlardan elde edilen hücreler genç insanlardan elde edilenlere göre daha küçük bir boyuta sahipler.

Bu çalışma bize uzun süreden beri kabul edilenin aksine yaşlı insanların beyinlerinde de hücre yenilenmesinin gerçekleştiğini gösteriyor. Alzheimer başta olmak üzere yaşlılıkla bağlantılı hastalıkların anlaşılması ve tedavisi hakkında önemli bir katkı sağlıyor.

Fakat, bu buluşu sorgulatan başka bir çalışma San Francisco Üniversitesi’nden Shawn Sorrells ve Mercedes Paredes tarafından Nature dergisinde daha önce yayınlanmıştı. Bu bilim insanları makalelerinde yaşlılarda beyin hücresi gelişimine rastlamadıklarını belirtmişlerdi. Aslında Sorrells ve Paredes kendi çalışmalarında da Boldrini ve arkadaşlarının elde ettiği hücreleri tespit ettiklerini, fakat bu hücrelerin şekillerinin bilinen tam gelişmemiş beyin hücrelerinden farklı olduklarını söylüyorlar. Çalışmalarının arkasında olduklarını, ayrıca yaşlı insanların beyninde hücre yenilenmesi olsa bile bunun çok az miktarda olduğunu ve az rastlanan bir durum oldugunu belirttiler.

İki çalışmada da yer almayan Wisconsin-Madison Üniversitesi’nden nörobiyolog Xinyu Zhao yaşlı insanlarda beyin hücresi gelişiminin uzun zamandır tartışma konusu olduğunu söylüyor. Boldrini ve arakadaşlarının çalışmasının önemli olduğunu çünkü tam gelişmemiş beyin hücrelerini saymak için daha önce hiç denenmemiş bir teknik kullandıklarını belirtiyor. Boldrini ve arkadaşlarının bu çalışmada hipokampusun tamamını incelemelerinin de çok önemli olduğunu belirten Zhao iki çalışmanın farklı sonuç doğurmasının tekniksel farklılıklardan dolayı olabileceğini ve bunun yeni teknikler keşfetme gerekliliğini ortaya çıkardığını belirtiyor.

Bilim tarihi birbiriyle çatışan bilim insanlarının hikayeleriyle doludur. Boldrini ve arkadaşlarının bu yeni buluşu anlaşılan büyük ilgiyle takip edeceğimiz yeni bir tartışma doğurdu. Bu tartışmanın sonucu ne olursa olsun kesin bir kazanan var, o da bilim…

Görsel Açıklama: Mikroskop görüntüsünde genç insan beynindeki (sol) ve yaşlı insan beynindeki (sağ) olgunlaşmamış beyin hücreleri (pembe) görülmektedir. Bu görsel Boldrini, 2018 makalesinden alınmıştır.

Yazan : Onur Öztaş
Düzelten : Mustafa Gündoğan

 

Kaynakça

https://www.the-scientist.com/?articles.view/articleNo/52230/title/Abundant-Neurogenesis-Found-in-Adult-Humans–Hippocampi/

Boldrini et al. “Human hippocampal neurogenesis persists throughout aging,” Cell Stem Cell, doi:10.1016/j.stem.2018.03.015, 2018.

S.F. Sorrells, M.F. Paredes, A. Cebrian-Silla, K. Sandoval, D. Qi, K.W. Kelley, D. James, S. Mayer, J. Chang, K.I. Auguste, et al. Human hippocampal neurogenesis drops sharply in children to undetectable levels in adults Nature, 555 (2018), pp. 377–381