AŞILAR-1: AŞILAR BİZİ HASTALIKLARDAN NASIL KORUR?

Aşı, hastalıklara karşı bağışıklığımızın güvenli bir şekilde gelişmesine yardımcı olur. Bunu vücudun doğal savunma yollarını geliştirerek gerçekleştirir. Bakteriler veya virüsler gibi mikroplar vücudu istila ettiğinde, hızla çoğalmaya başlar. Bu da sağlıklı işleyen mekanizmamızı etkileyerek hasta olmamıza neden olur. Bu istila, enfeksiyon olarak adlandırılır. Mikrop kaynaklı hastalıklara ise enfeksiyon hastalıkları adı verilmektedir (1).

Aşıların içeriğinde, vücudumuzun hastalıklara karşı bağışıklık geliştirmesini sağlayan ve antijen adı verilen bir madde bulunur. Bu antijen, etkisizleştirilmiş veya zayıflatılmış mikrop veya mikrobun bir bileşeni olabilir (2). Bunun yanı sıra çok az miktarda ek bileşenler de içerir. Bu ek bileşenler, aşının güvenli ve etkili olmasını sağlar (3).

Aşılar, enfeksiyon taklidi yaparak bağışıklık sistemimizin gelişmesine ve aşısı olunan mikroba karşı bir hafıza oluşturmasına yardımcı olur. Ancak bu “taklit” hastalığa neden olmaz. Aksine, bağışıklık sistemi gerçek bir enfeksiyonla karşılaştığı zaman, vücudun bu mikrobu hatırlayıp çok daha hızlı ve etkili bir yanıt vermesine ve onunla savaşabilmesine yardımcı olur. Bu nedenle aşılar, bağışıklık sistemi güçlü olmayan çocuklar ve yaşlılar için oldukça önemlidir. Bazen, aşı yapıldıktan sonra, ateş gibi küçük semptomlar (belirtiler) görülebilir. Bu gibi küçük belirtiler normaldir ve vücudun bağışıklık geliştirmekte olduğuna işarettir. Örneğin, aşının yapıldığı yerde kızarıklık ve şişlik olabilir ve birkaç gün içinde kaybolur. Diğer taraftan, aşıyla önlenebilir hastalıkların çoğu tehlikeli, hatta ölümcül olabilir. The Lancet adlı tıp dergisinde yayınlanan verilere göre, 2010’da tüm dünyada 5 yaş ve altında çeşitli nedenlerden dolayı ölen 7.6 milyon çocuğun %64’ü, yani 4.9 milyonu enfeksiyon hastalıkları yüzünden hayatlarını kaybettiler (4). Oysa ki, bu hastalıklardan bir kısmı aşılarla önlenebilir durumdaydı.

Günümüzde, aşılama, bulaşıcı enfeksiyon hastalıklarının önlenmesinde en etkili yöntemdir; aşılama sayesinde çiçek hastalığı, çocuk felci, kızamık ve tetanoz gibi hastalıklar dünya çapında büyük oranda azalmıştır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), günümüzde yirmi beş farklı önlenebilir enfeksiyon için lisanslı aşının mevcut olduğunu bildirmektedir (5).

Yazan: Nazlı Ayhan
Düzenleyen: Çiğdem Sevim, Güney Akbalık, Bilge San

Kaynaklar
1. Centers for Disease Control and Prevention (Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri)
https://www.cdc.gov/vaccines/parents/vaccine-decision/index.html

2. C. Lahariya, “Vaccine epidemiology: A review.,” J Family Med Prim Care, vol. 5, no. 1, pp. 7–15, Jan. 2016.

3. Centers for Disease Control and Prevention (Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri)
https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/additives.htm

4. L. Liu, H. L. Johnson, S. Cousens, J. Perin, S. Scott, J. E. Lawn, I. Rudan, H. Campbell, R. Cibulskis, M. Li, C. Mathers, R. E. Black, Child Health Epidemiology Reference Group of WHO and UNICEF, “Global, regional, and national causes of child mortality: an updated systematic analysis for 2010 with time trends since 2000.,” Lancet, vol. 379, no. 9832, pp. 2151–2161, Jun. 2012.

5. World Health Organization: WHO (Dünya Sağlık Örgütü)
https://www.who.int/immunization/global_vaccine_action_plan/GVAP_doc_2011_2020/en/

Görsel Kaynağı

Creative Commons Zero (CC0);https://www.maxpixel.net/Cure-Prevention-Vaccine-Vaccination-Measles-3741298